Na Wydziale Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zrealizowano projekt badawczo-rozwojowy, którego celem jest ochrona zanikającej gwary poznańskiej przy użyciu nowoczesnych narzędzi cyfrowych. Inicjatywa nosi nazwę „Tej Aj” i powstała z myślą o sprawdzeniu, czy modele sztucznej inteligencji mogą prowadzić naturalną rozmowę w lokalnej odmianie języka.
Między humanistyką a technologią
Przedsięwzięcie zrealizowała grupa czworga magistrantów, a w prace zaangażowały się ekspertki gwarowe z UAM, Poznańskie Centrum Dziedzictwa, Centrum Sztucznej Inteligencji UAM oraz uniwersytecki spin-off AMUai. Połączenie kompetencji językoznawczych i technologicznych pozwoliło stworzyć narzędzie, które umożliwia konwersację po poznańsku.
„Tej Aj jest przykładem innowacji, która powstała na styku nowych technologii i humanistyki. Szczególnie cenne jest to, że sztuczna inteligencja została wykorzystana nie do automatyzacji procesów, lecz do ochrony i popularyzacji lokalnego dziedzictwa kulturowego” – podkreśla prof. Krzysztof Jassem, dyrektor Centrum Sztucznej Inteligencji UAM i opiekun naukowy projektu.
Eda z Wildy rozmawia z użytkownikami
Sercem rozwiązania jest fikcyjna postać o imieniu Eda z Wildy, wzorowana na pracowniku „Ceglorza”. Każdy chętny może z nią „poblubrać” w gwarze, wystarczy wejść na stronę internetowego Słownika Gwary Miejskiej Poznania. Słownik ten, opracowany na podstawie publikacji wydanej po raz pierwszy w 1997 roku, zawiera tysiące haseł, definicji i przykładów użycia. Teraz jego zasób ma być wzbogacany o nowe pozycje wykorzystywane w rozmowach z chatbotem.
Charakterystyczne słowa, takie jak „kejter”, „bimba”, „szneka z glancem” czy „tytka”, dla wielu poznaniaków wciąż pozostają naturalnym elementem codziennego języka. Młodsze pokolenia poznają je jednak coraz częściej z opowieści starszych lub z materiałów edukacyjnych. Interaktywne narzędzie ma to zmienić i zachęcić do odkrywania lokalnej historii oraz tradycji w przystępnej formie.
Pilotaż z ograniczeniami
Twórcy zaznaczają, że Tej Aj ma charakter pilotażowy, a jego głównym zadaniem jest popularyzacja gwary, lokalnej historii i dziedzictwa kulturowego Poznania oraz Wielkopolski. System wciąż jest rozwijany pod kątem jakości generowanej gwary i przebiegu konwersacji.
„Zdajemy sobie sprawę, że Eda z Ceglorza generuje czasem zabawne lub nieprecyzyjne odpowiedzi, ale to także jej urok. Nie uzyskamy zatem rzetelnej odpowiedzi na tematy dotyczące działania miasta. Celem jest bowiem to, by zachęcić użytkowników do zabawy tym narzędziem i poznawania poznańskiej gwary” – mówi Michał Łakomski, dyrektor Biura Cyfryzacji i Cyberbezpieczeństwa oraz pełnomocnik prezydenta Poznania ds. Smart City.
Chatbot nie jest oficjalnym kanałem komunikacji Urzędu Miasta Poznania ani innych instytucji publicznych. Generowane przez niego wypowiedzi nie stanowią stanowiska, opinii ani wiążącej wykładni przepisów. Twórcy pozostają otwarci na dalszy rozwój technologii, a potencjalne obszary zastosowań obejmują edukację, kulturę, turystykę oraz ochronę cyfrowego dziedzictwa.
